ΣΥΝΘΕΣΗ-ΑΝΑΛΥΣΗ

Στόχος του φύλλου αυτού είναι μια πρώτη προσέγγιση των διαφορών που υπάρχουν ανάμεσα στον αρχαιοελληνικό και τον νεοελληνικό λόγο, καθώς και των δυνατοτήτων που υπάρχουν όσον αφορά την απόδοση των μετοχών.
 * __ΑΠΟ ΜΙΑ ΣΥΝΘΕΤΗ ΣΕ ΜΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ__**

**__ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ__** **Ι. Α__ποσπάσματα από το Μακρυγιάννη__**: ● είμαι αγράμματος **και** δεν θυμώμαι **και** δεν βαστώ σειρά Αντί=> **__επειδή__** είμαι αγράμματος και δεν θυμώμαι, δε βαστώ... ● κιντυνεύει η πατρίς **και** θέλουν να σκοτώσουνε τους ανθρώπους, οπού είναι ελπίδα να τη σώσουνε Αντί=> **__ενώ__** κιντυνεύει η πατρίς, θέλουν ….

**__ΙΙ. Αρχή παραμυθιού__** ● Έναν καιρό κι’ ένα ζαμάνι ήτανε μια γρια **και** δεν είχε παιδί **και** πήγαινε νύχτα μέρα στην εκκλησία **και** παρακαλούσε την Παναγία …. Αντί => μια γρια **__που__** δεν είχε παιδί, **__γι’ αυτό__** πήγαινε νύχτα μέρα στην εκκλησία, **__για να__** παρακαλέσει την Παναγία...

**__ΙΙΙ. Θουκυδίδου Ἱστοριῶν 1,1,1.__** ● Θουκυδίδης Ἀθηναῖος ξυνέγραψε τὸν πόλεμον τῶν Πελοποννησίων καὶ Ἀθηναίων, ὡς ἐπολέμησαν πρὸς ἀλλήλους, ἀρξάμενος εὐθὺς καθισταμένου καὶ ἐλπίσας μέγαν τε ἔσεσθαι καὶ ἀξιολογώτατον τῶν προγεγενημένων, τεκμαιρόμενος ὅτι ἀκμάζοντές τε ἦσαν ἐς αὐτὸν ἀμφότεροι παρασκευῇ τῇ πάσῃ καὶ τὸ ἄλλον ἑλληνικὸν ὁρῶν ξυνιστάμενον πρὸς ἑκατέρους, τὸ μὲν εὐθὺς, τὸ δὲ καὶ διανοούμενον.

● **__ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ __** [1.1.1] Ο Θουκυδίδης o Αθηναίος εξιστόρησε τον πόλεμο των Αθηναίων και των Πελοποννησίων, πώς επολέμησαν μεταξύ τους· και άρχισα ευθύς αμέσως μόλις ξέσπασε ο πόλεμος, γιατί περίμενα πως θα ήταν πολύ μεγάλος και ο πιο άξιος να ιστορηθεί απ' όλους τους προτήτερους. Το συμπέρανα αυτό από το ότι και τα δύο μέρη μπήκαν στον πόλεμο εφοδιασμένοι με όλα τα υλικά μέσα, και βλέποντας πως όλες οι άλλες Ελληνικές πολιτείες πήγαν με το ένα μέρος ή το άλλο, μερικές από μιας αρχής και οι άλλες το συλλογίζονταν και το είχαν σκοπό. ○ τι είδους προτάσεις έχουμε στα δύο πρώτα χωρία; ○ ποιες νοηματικές σχέσεις υποδηλώνονται σε κάθε περίπτωση; (δες την αντικατάσταση του και με άλλους συνδέσμους) ○ Τι συμβαίνει στο τρίτο χωρίο; ○ Υπάρχει κάποια σημαντική διαφορά μεταξύ τους; Πώς εξηγείται; ○ Γιατί στη νέα ελληνική δεν είναι δυνατόν να “χτίσουμε” το λόγο μας με αντίστοιχο τρόπο με αυτόν που επιλέγειο Θουκυδίδης; ||
 * ● Τι παρατηρείτε στα παραπάνω αποσπάσματα;

**__ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ__**


 * < **__ Θουκυδίδου Ἱστοριῶν __**

[3.81.2] Κερκυραῖοι δὲ **αἰσθόμενοι** τάς τε Ἀττικὰς ναῦς **προσπλεούσας** τάς τε τῶν πολεμίων **οἰχομένας**, **λαβόντες** τούς τε Μεσσηνίους ἐς τὴν πόλιν ἤγαγον πρότερον ἔξω **ὄντας**, καὶ τὰς ναῦς περιπλεῦσαι **κελεύσαντες (**ἃς ἐπλήρωσαν ἐς τὸν Ὑλλαϊκὸν λιμένα), (ἐν ὅσῳ περιεκομίζοντο), (τῶν ἐχθρῶν εἴ τινα λάβοιεν,) ἀπέκτεινον· καὶ ἐκ τῶν νεῶν ὅσους ἔπεισαν ἐσβῆναι **ἐκβιβάζοντες** ἀπεχρῶντο, ἐς τὸ Ἥραιόν τε **ἐλθόντες** τῶν ἱκετῶν ὡς πεντήκοντα ἄνδρας δίκην ὑποσχεῖν ἔπεισαν καὶ κατέγνωσαν πάντων θάνατον. || **__ Μτφρ. Ε. Βενιζέλου __**

[3.81.2] Οι Κερκυραίοι, εξ άλλου, αντιληφθέντες την προσέγγισιν του Αθηναϊκού στόλου και την αναχώρησιν του εχθρικού, μετέφεραν εντός της πόλεως τους Μεσσηνίους, οι οποίοι έως τότε έμεναν εκτός αυτής, και διατάξαντες τα πλοία, που είχαν εξοπλίσει, να μετασταθμεύσουν περιπλέοντα την πόλιν [από τον λιμένα του Αλκινόου] εις τον Υλλαϊκόν λιμένα, ήρχισαν κατά την διάρκειαν του εν λόγω πλου να φονεύουν κάθε αντίπαλον, ο οποίος έτυχε να πέση εις τα χέρια των. Εκτός τούτου, μετά την άφιξιν των πλοίων εις τον Υλλαϊκόν λιμένα, αποβιβάζοντες από τα πλοία όσους είχαν πείσει να επιβούν αυτών, τους εθανάτωσαν. Ήλθαν επίσης εις τον ναόν της Ήρας, και αφού έπεισαν περί τους πενήντα από τους εκεί ικέτας να υποβληθούν εις δίκην, τους κατεδίκασαν όλους εις θάνατον. || **__ Μτφρ. Ε. Λαμπρίδη __**

[3.81.2] Οι Κερκυραίοι πάλι, μόλις το πήραν είδηση πως πλησιάζουν τ' Αττικά καράβια και φεύγουν τα εχτρικά, έμπασαν μέσα στην πολιτεία κρυφά τους Μεσσηνίους που τους κρατούσαν προτήτερα απ' όξω και πρόσταξαν τα πλοία που είχαν επανδρώσει ν' αρμενίσουνε γύρω προς τον Υλλαϊκό κόλπο· κ' ενώ αυτά έλαμναν προς τα εκεί άρχισαν να σκοτώνουν όποιον προσωπικό τους εχτρό τύχαιναν να πιάσουν κι από τα καράβια κατέβασαν όσους είχαν πείσει να μπούνε να υπηρετήσουν και τους εσκότωσαν κι αυτούς. Πηγαίνοντας και στο Ηραίο έπεισαν πενήντα ικέτες να υποβληθούνε σε δίκη και τους καταδίκασαν όλους σε θάνατο. ||

● Να τοποθετήσετε στις στήλες το αρχαίο κείμενο (βλ. υπογραμμισμένοι όροι) και στη συνέχεια την απόδοσή τους από τους δύο μεταφραστές. Ποιες διαφορές παρατηρείτε μεταξύ του αρχικού κειμένου και των δύο αποδόσεων σε σχέση με αυτό, αλλά και μεταξύ τους;
 * = ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ||= ΜΤΦΡ. Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ ||= ΜΤΦΡ. Ε. ΛΑΜΠΡΙΔΗ ||

**__ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ__** Ο Ι.Θ. Κακριδής παρατηρεί: Στην τροπή ενός **σύνθετου** εμπερίοδου λόγου, όπως ο αρχαίος, σε έναν **αναλυτικό**, όπως ο νεοελληνικός, παρουσιάζονται οι ακόλουθες αλλαγές: 1. η παραθετική μετοχή και η δευτερεύουσα πρόταση αντικαθίσταται με κύρια για να συνδεθεί παρατακτικά με το ῥήμα, απ΄ όπου πριν εξαρτιόταν. Η παρατακτική αυτή σύνδεση είναι τριών ειδών: ● α) **__ψυχολογική (σύνδεση με τον και.__** Όταν στην αρχαία φράση η σχέση της μετοχής ή της δευτερεύουσας με το ῥ. της κύριας βγαίνει φυσικά και αβίαστα από το νόημα, τότε η παρατακτική σύνδεση με το και είναι όχι μόνο εφικτή, αλλά ακόμα και υποχρέωση! π.χ. Καλέσας Δάμνιππον λέγω=**Φώναξα** τον Δάμνιππο **και** του **λέω** όχι φυσικά Αφού φώναξα...)

● β) **__λογική (σύνδεση με επιρρηματικό ή εμπρόθετο προσδιορισμό)__** Εδώ η λογική σχέση μετοχής, δευτερεύουσας πρότασης με το ῥ δεν είναι τόσο ξεκάθαρη, οπότε αισθανόμαστε την ανάγκη να τη δηλώσουμε. Αντί όμως να καταφύγουμε στην υπόταξη, χρησιμοποιούμε διάφορους προσδιορισμούς για να διασαφηνίσουν τη σχέση των ρημάτων που εξακολουθούν να συνδέονται παρατακτικά. Τέτοια είναι τα: πρώτα - ύστερα, τότε, τη στιγμή αυτή (χρονική σχέση) //έτσι, γι’ αυτό, λοιπόν (αιτιώδη σχέση)// είναι αλήθεια, όμως (αντιθετική σχέση). π.χ. ἐγώ μὲν οὖν έμαυτοῦ πώποτε οὔτε ἀλλότρια πράγματα **__πράξας__** νῦν **__ἠναγκασμαι__** ὑπὸ τῶν γεγενημένων τούτου κατηγορεῖν (=εγώ λοιπόν ούτε με δικές μου ούτε με ξένες δίκες **__μπλέχτηκα__** ποτέ, **__και όμως__** τώρα είμαι αναγκασμένος απ΄ όσα έγιναν να κατηγορήσω τον άνθρωπο αυτό.... ○ **__Τι είδους μετοχή είναι δηλ. το πράξας;__**

● γ) **__ψυχολογική (χωρίς σύνδεσμο -ασύνδετο)__** Σε εμάς το ασύνδετο είναι πολύ πιο συχνό απ’ ό,τι στους αρχαίους και χρησιμεύει όχι μόνο όταν ο λόγος είναι γοργός και γεμάτος πάθος, αλλά και όταν θέλουμε να απλοποιήσουμε πολύπλοκους συντακτικούς σχηματισμούς, π.χ. για να αποδώσουμε παρατακτικά αιτιολογικές προτάσεις ή μετοχές (σπανιότερα χρονικές, τροπικές κτλ.) που ακολουθούν ύστερα από το ῥ κατά κανόνα. ○ Θουκυδίδης Ἀθηναῖος **__ξυνέγραψε__** τὸν πόλεμον τῶν Πελοποννησίων καὶ Ἀθηναίων, ὡς ἐπολέμησαν πρὸς ἀλλήλους, **__ἀρξάμενος__** εὐθὺς καθισταμένου...  ○ Ο Θουκυδίδης o Αθηναίος εξιστόρησε τον πόλεμο των Αθηναίων και των Πελοποννησίων, πώς επολέμησαν μεταξύ τους· (και) άρχισε ευθύς αμέσως μόλις ξέσπασε ο πόλεμος...

● ** Δημιουργήστε ένα πίνακα με τρεις στήλες. Στην πρώτη από αυτές αντιγράψτε τα χωρία 3.80.2 - 3.81.1 (βλ. **[|**Πύλη**] [|**για**] [|**την**] [|**ελληνική**] [|**γλώσσα**]** ). Στη δεύτερη δοκιμάστε να μεταφράσετε οι ίδιοι τα συγκεκριμένα αποσπάσματα. Στην τρίτη στήλη να μεταφέρετε τη μετάφραση της Ε. Λαμπρίδη και να τη συγκρίνετε με τη δική σας. **

● **__ ΕΡΓΑΣΙΑ __**** : Προσπαθήστε στα παρακάτω παραδείγματα ** ○ ** να αναγνωρίσετε το είδος της μετοχής και ** ○ ** στη συνέχεια, αφού αποδελτιώσετε τον τρόπο απόδοσης στη Ν.Ελληνική του Ι.Θ. Κακριδή, να εξηγήσετε τι έχει επιλέξει σε κάθε παράδειγμα. **

○ **__ Παραδείγματα __** 1. εἰς τὸ ἐργαστήριον **ἐλθόντες** τὰ ἀνδράποδα ἀπεγράφοντο. 2. κατ’ ἀρχὰς μὲν οὖν **ἀκούοντος** Εὐθυδήμου τοιούτους λόγους ἔλεγε Σωκράτης. 3. τὰ ὑπὸ τῶν ἀρχόντων προσταχθέντα **δεδιὼς** ἐποίουν. 4. Ὁ Εὐθύδημος ἔχαιρεν **ἀκούων** ταῦτα. 5. Πείσωνα ἠρώτων, εἰ βούλοιτό σῶσαι χρήματα **λαβὼν**. 6. ποῖα δὴ ἔργα **ἔχουσα** ἡ τῶν μελιττῶν ἡγεμὼν ἐξομοιοῦται τοῖς ἔργοις οἷς ἐμὲ δεὶ πράττειν; 7. τριῶν θυρῶν **οὐσῶν**, ἅς ἔδει με διελθεῖν, ἅπασαι ἀνεῳγμέναι ἔτυχον

8. ὑμᾶς ἀξιῶ προθυμοτάτους εἶναι εἰς τὸν πόλεμον διὰ τὸ **οἰκοῦντας** ἐν βαρβάροις πλεῖστα κακὰ ἥδη ὑπ’ αὐτῶν πεπονθέναι. 9. ἀγαθῷ κακὸν **ἀφανίσαντες** κοινῶς μᾶλλον ὠφέλησαν ἤ ἐκ τῶν ἰδίων ἔβλαψαν. 10. ἐγὼ μὲν οὖν οὔτ’ ἐμαυτοῦ πώποτε οὔτε ἀλλότρια πράγματα **πράξας** νῦν ἠνάγκασμαι ὑπὸ τῶν γεγενημένων τούτου κατηγορεῖν. 11. ἀλλ’ ὅμως τούτων τοιούτων **ὄντων** καὶ ἐπ’ αὐτῆς τῆς ἀληθείας οὕτω **δεικνυμένων** εἰς τοῦθ’ ἧκεν ἀναιδείας...

12. Ὁ Εὐθύδημος ἔχαιρεν ἀκούων ταῦτα, **νομίζων** δοκεῖν τῷ Σωκράτει ὀρθῶς μετιέναι τὴν σοφίαν. (=γύρευε να γίνει σοφός) 13. Θουκυδίδης Ἀθηναῖος ξυνέγραψε τὸν πόλεμον τῶν Πελοποννησίων καὶ Ἀθηναίων, ὡς ἐπολέμησαν πρὸς ἀλλήλους, **ἀρξάμενος** εὐθὺς καθισταμένου.. 14. τοῖς τε νῦν καὶ τοῖς ἔπειτα θαυμασθησόμεθα, οὐδὲν **προσδεόμενοι** οὔτε Ὁμήρου ἐπαινέτου...

** ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ** ** 1. ** ήρθαν στο εργαστήριο και έκαναν απογραφή των δούλων ** 2. ** Στην αρχή ο Σωκράτης έλεγε τέτοια λόγια και ο Ευθύδημος άκουε (σύγχρονες ενέργειες) ** 3. ** φοβόμουν και έκανα όσα με πρόσταζαν οι άρχοντες ** 4. ** Ο Ε. τ’ άκουγε αυτά και χαιρόταν. ** 5. ** Ρώτησα τον Πείσωνα αν ήθελε να πάρει χρήματα και να με σώσει. ** 6. ** ποια έργα λοιπόν έχει η βασίλισσα της κυψέλης κι εξομοιώνεται με τα έργα που πρέπει να κάνω και εγώ; ** 7. ** τρεις ήταν οι πόρτες, που χρειαζόμουν να περάσω, κι έτυχαν όλες ανοιχτές. ** 8. ** έχω την αξίωση να είστε πάρα πολύ πρόθυμοι στον πόλεμο, γιατί ζείτε ανάμεσα σε βαρβάρους, κι ακριβώς γι’ αυτό έχει πάθει πάρα πολλά κακά από αυτούς. ** 9. ** με το καλό που έκαναν έσβησαν όλως διόλου το κακό κι έτσι ωφέλησαν πιο πολύ την κοινή προσπάθεια πα΄ρα που έβλαψαν ένας ένας ως άτομο. ** 10. ** εγώ λοιπόν ούτε δικές μου ούτε με ξένες δίκες μπλέχτηκα ποτέ, κι όμως τώρα είμαι αναγκασμένος από όσα έγιναν να κατηγορήσω τον άνθρωπο αυτό. ** 11. ** έτσι είναι τα πράγματα κι έτσι παρουσιάζονται μετρημένα πάνω στην ίδια την αλήθεια. Κι όμως αυτός έφτασε σε τόση αναίδεια. ** 12. ** Ο Ε. τ’ άκουγε αυτά και χαιρόταν· νόμιζε πως ο Σωκράτης πίστευε ότι αυτός γύρευε με σωστό τρόπο να γίνει σοφός. ** 13. ** Ο Θ. έγραψε τον πόλεμο των Πελοποννησίων και των Αθηναίων, πώς πολέμησαν μεταξύ τους· άρχισε αμέσως μόλις ξέσπασε, … ** 14. ** και οι τωρινοί και οι κατοπινοί άνθρωποι θα μας αντικρύσουν με θαυμασμό· δεν έχουμε καθόλου ανάγκη ούτε από έναν Όμηρο για να μας επαινέσει...